Datganiad safle gan yr Archwilydd Cyffredinol

dydd Gwener, Mehefin 12, 2020 - 4:34yp

Mae Archwilio Cymru yn cefnogi ymdrechion y sector cyhoeddus drwy rannu'r hyn a ddysgir trwy’r pandemig 

Fel y sefydliad sy’n gyfrifol am graffu ar gyrff cyhoeddus yng Nghymru, rydym yn cael y fraint o ddirnad pa mor hanfodol yw eu gwasanaethau i fywydau pawb, bob dydd – a hyd yn oed yn fwy felly ar adeg fel hon. 

Fel yr Archwilydd Cyffredinol, ar ran pawb yn Archwilio Cymru, ac fel aelod o’r cyhoedd yn unig, mae arnaf eisiau diolch i’r rheiny a fu’n gweithio mor galed ar ein rhan yn ystod pandemig COVID-19.

Y ffordd y mae Archwilio Cymru wedi ymateb

Fel pob sefydliad, mae Archwilio Cymru wedi cael ei herio gan COVID-19. Ar y dechrau, wrth i wasanaethau cyhoeddus reoli eu hymateb ar fyrder, roedd yn iawn inni adael lle i hynny ddigwydd. Fe wnaethom atal gwaith ar safle mewn cyrff oedd yn cael eu harchwilio, gan ddiwygio ein terfynau amser a’n disgwyliadau, a throsglwyddo ein holl staff i weithio gartref fel y gallem barhau i ymgysylltu o bell.

Ers hynny, rydym wedi parhau â’n gwaith archwilio cyfrifon statudol i ddarparu barn ddibynadwy ar gyflwr cyllid cyhoeddus tra’n rhychwantu ac yn addasu gwaith presennol a gwaith newydd. Rydym wedi cynyddu ein hymdrechion i ymgysylltu ac wedi lansio prosiect i ddarparu adborth amser real ar y dysgu yr ydym yn ei ganfod yn ymateb cyrff cyhoeddus i COVID-19.

Yn awr, rydym yn symud i drydydd cam, gan gadw ein canolbwynt naturiol ar lywodraethu da, rheolaeth ariannol gadarn a chydnerthedd a chefnogi cynllunio ar gyfer adferiad hefyd.

Wrth inni edrych i’r dyfodol, bydd COVID-19 yn parhau i’n herio ni i gyd. Ond mae’r her honno hefyd yn dod â chyfle yn ei sgil. I Archwilio Cymru, y cyfle i feddwl yn wahanol am y ffordd orau y gallwn gyflawni ein diben: sicrhau pobl Cymru bod arian cyhoeddus yn cael ei reoli’n dda; esbonio sut y mae arian cyhoeddus yn cael ei ddefnyddio i ddiwallu anghenion pobl; ac ysbrydoli a grymuso’r sector cyhoeddus yng Nghymru i wella.

Ailsiapio gwasanaethau cyhoeddus ar ôl y pandemig

Yng Nghymru, mae Deddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol [agorir mewn ffenestr newydd] yn rhoi’r uchelgais, y caniatâd a’r rhwymedigaeth gyfreithiol i gyrff cyhoeddus i wella lles y genhedlaeth bresennol a’r cenedlaethau sydd i ddod. Efallai y caiff rhai eu temtio i anwybyddu’r Ddeddf fel rhywbeth amherthnasol ar hyn o bryd. Ond mae ei gweld fel rhywbeth ‘braf i’w gael’ yn unig yn golygu camddeall ei phwrpas craidd.

Mae egwyddor datblygu cynaliadwy a’r pum ffordd o weithio sydd wedi’u corffori yn y Ddeddf – cydweithredu, integreiddio, cyfranogi, hirdymor ac atal – yn darparu fframwaith i gyrff ddatblygu’r rhagwelediad a’r gwytnwch y mae arnynt eu hangen i wynebu heriau mawr, cymhleth.

Rwyf yn annog y rhai sydd mewn swyddi o ddylanwad yn y sector cyhoeddus i ddefnyddio’r pum ffordd hynny o weithio fel egwyddorion i lywio ein hadferiad wrth iddynt ailadeiladu ar ôl y pandemig.

Er enghraifft, rydym yn gweld sut y mae’r brys a’r pwrpas cyffredin ar hyn o bryd yn gyrru cyrff cyhoeddus i gydweithio mewn ffyrdd newydd a chryfach, sy’n gydnaws iawn ag ysbryd y Ddeddf. Os gallwn wneud hynny mewn ymateb i argyfwng, oni allwn wneud hynny mewn cyfnodau mwy arferol hefyd?

Yn union fel y mae’r Ddeddf yn rhagweld, mae angen i gyrff cyhoeddus weithio gydag ystod eang o bartneriaid i gynllunio ar gyfer y cyfnod o drawsnewid, a synio am ddyfodol gwahanol, pan fyddwn yn atal problemau rhag gwaethygu neu ddigwydd o gwbl. Mae angen iddynt hefyd greu cyfle i feddwl a chynllunio ar y cyd, dros aml orwelion, gan gadw mewn cof farn y cymunedau y maent yn eu gwasanaethu. Mae angen iddynt roi llais i amrywiaeth eu poblogaethau, mewn byd lle mae cyswllt wyneb yn wyneb yn debygol o fod yn gyfyngedig a’r angen am fynediad digidol hawdd at wasanaethau yn mynd i fod yn fwy amlwg nag erioed.

Ac er mai am ‘yr argyfwng’ yr ydym yn siarad, rydym mewn gwirionedd yn profi tri argyfwng o leiaf ochr yn ochr - yn iechyd y cyhoedd, yr economi a’r amgylchedd. Felly, mae angen i gyrff cyhoeddus ddod o hyd i ffyrdd o fynd i’r afael â heriau pob un o’r rhain â chamau gweithredu cydgysylltiedig, sy’n ategu ei gilydd. Er enghraifft, cyflunio mannau cyhoeddus, gweithleoedd a gwasanaethau fel bod pobl yn teimlo’n ddiogel yn ystod y cyfnod o newid o’r cyfnod clo a thu hwnt, neu ddatblygu teithio cynaliadwy i hwyluso gweithgaredd economaidd tra’n hybu iechyd cyhoeddus a gwelliannau yn ansawdd yr aer a lleihau gollyngiadau carbon.

Cefnogi gwaith craffu a sicrwydd

Mae gwaith craffu cyhoeddus a gwleidyddol yn miniogi ac yn gwella prosesau penderfynu cyrff cyhoeddus ac yn gymorth i sicrhau gwerth am arian, llywodraethu da ac atebolrwydd. Felly, mae archwilio cyhoeddus, sydd wedi’i dargedu a’i gyflawni’n dda ac sy’n cefnogi gwaith craffu o’r fath, yn hanfodol ar hyn o bryd.

Mae Archwilio Cymru bellach yn newid ffocws ei raglen waith archwilio perfformiad i ganolbwyntio ar y materion sydd fwyaf perthnasol wrth inni ddod allan o’r pandemig. Wrth inni wneud hyn, rydym yn dal i wneud ein gwaith o archwilio cyfrifon, sy’n hanfodol er mwyn darparu asesiad annibynnol o reolaeth ariannol a chydnerthedd ar draws y sector cyhoeddus ar gyfer y Senedd, y cyrff a archwilir gennym a’r cyhoedd ehangach.

Dysgu ac ysbrydoli

Rydym eisoes yn gweld llawer o enghreifftiau cadarnhaol o’r newidiadau y mae sefydliadau yn eu gwneud mewn ymateb i’r pandemig a’r llu o heriau sy’n eu hwynebu, o ran trefniadau llywodraethu, ailagor gwasanaethau fel canolfannau ailgylchu gwastraff trefol neu’r cynllun ‘Profi, Olrhain a Diogelu’ a lansiwyd yn ddiweddar. Er mwyn helpu cyrff cyhoeddus i ddal gafael yn y gwersi y maent yn eu dysgu a’u rhannu, rydym wedi sefydlu’r ‘prosiect dysgu COVID-19’.

Yn hytrach na’r dull archwilio traddodiadol o edrych i mewn i gamau gweithredu ar ôl y digwyddiad, ein nod yma yw dod ochr yn ochr â gwasanaethau cyhoeddus er mwyn canfod a rhannu dysgu mewn amser real. Bydd hyn yn heriol, ond mae’n cynnig potensial enfawr i hyrwyddo gwelliannau yn y sector cyhoeddus a gwneud y gorau o’n persbectif unigryw a’n harbenigedd. Gellir dod o hyd i’n blog cyntaf, yn rhannu syniadau am ein hagwedd at y gwaith hwn yn y fan hon [agorir mewn ffenestr newydd].

Sicrhau, esbonio ac ysbrydoli – dyna’r nod mae Archwilio Cymru yn ceisio ei chyrraedd ac rwyf yn gobeithio y bydd y dull crwn yr ydym yn ei fabwysiadu mewn ymateb i COVID-19 yn golygu y byddwn yn llwyddo i wneud yr union bethau hynny. Cyflawni ein cyfrifoldebau statudol, wrth gwrs, ond mynd lawer ymhellach hefyd.

Defnyddio ein gallu archwilio i edrych ar y materion allweddol sy’n wynebu’r sector cyhoeddus yng Nghymru a thrwy hynny gefnogi gwaith craffu effeithiol; dal a rhannu dysgu mewn amser real bron iawn; a defnyddio ein persbectif unigryw ar draws y gwasanaethau cyhoeddus i’w cynorthwyo i godi allan o’r pandemig yn gryfach ac yn fwy effeithiol.

Rydym i gyd yn nyled ein cydweithwyr ar draws y gwasanaeth cyhoeddus yng Nghymru am y gwaith aruthrol y maent yn ei wneud dros bobl Cymru. Bydd pawb yn Archwilio Cymru yn gweithio i dalu’r ddyled honno’n ôl drwy wneud ein rhan ni i helpu ein gwasanaethau cyhoeddus i godi allan a gwella cyn gynted ag y bo modd.

Lluniau gan: Gwybodaeth am draffyrdd a chefnffyrdd gan Llywodraeth Cymru [agorir mewn ffenestr newydd] Traffig Cymru [agorir mewn ffenestr newydd] am y goleuo.